De strip: twee droeve tijdingen en een blik vooruit

Boekenpost 148 prod LR 168Het is zeker niet de bedoeling dat de aandacht die Boekenpost aan strips geeft voortaan de vorm van een necrologie aanneemt, maar helaas is er wederom aanleiding bij het verscheiden van een grote naam uit de wereld van de strip stil te staan. Sterker nog: dit keer gaat het om twee stripmakers van formaat. Nadat in het vorige nummer een artikel is gewijd aan de overleden Vlaamse strippionier Marc Sleen, zijn nu kort na elkaar twee Nederlandse stripgrootheden komen te overlijden: Peter van Straaten en Jan Kruis. We zouden deze unieke stripmakers erg tekort doen wanneer we niet bij hun carrière zouden stilstaan.

Door Wilco Tuinenburg

 

Peter van Straaten

De in Arnhem (1935) geboren Peter van Straaten overlijdt 8 december van het vorig jaar, op 81-jarige leeftijd. Kort ervoor, in september, krijgt hij voor de vijfde maal de Inktspotprijs voor de beste politieke prent van het jaar. Hij is dan helaas al te ziek om de prijs in ontvangst te nemen. De Inktspotprijs geeft aan dat Van Straaten geen doorsnee striptekenaar is, eigenlijk is hij nog meer altijd cartoonist geweest. Waarbij hij naast de politiek vooral onze relationele worstelingen als onderwerp neemt. Maar dat staat zijn betekenis voor de strip niet in de weg. Niet alleen zijn de cartoons eigenlijk stripverhalen gevangen in één plaatje, met zijn strip Vader & Zoon heeft hij bijna twintig jaar de populairste krantenstrip van Nederland. Vanaf 1968 houdt Peter van Straaten met zijn strip het Nederland van links versus rechts en de grote generatiekloof een spiegel voor, middels een strook van vier plaatjes die tegelijk geruststellend en verontrustend is in zijn herkenbaarheid. De gezette vader is een stereotype en gezapige VVD’er die weet dat vroeger æalles beter was en met grote vrees de wereld van zijn zoon bekijkt, een slungelachtige, linkse betweter en wereldverbeteraar die vindt dat er tot nog toe niets heeft gedeugd. De in die jaren gevoerde maatschappelijke en politieke debatten komen op microniveau in dit tweepersoonshuishouden voorbij. Vrouwenemancipatie, discriminatie, de gevaren van het communisme en de wandaden van het kapitalisme, het zijn moeilijke tijden voor senior en junior. Ook al omdat ze er beiden vooral op uit zijn de ander onderuit te halen. Het gaat niet alleen om het eigen gelijk, maar met name om het wijzen op het ongelijk van de ander. Dat is overigens wat de mannen menselijk maakt. Net zoals het feit dat ze uiteindelijk best wel van elkaar weten dat de ander het niet slecht bedoelt. Alleen al met Vader & Zoon, waarmee hij in 1987 tot ongenoegen van de vele liefhebbers op eigen initiatief besluit te stoppen, verdient Peter van Straaten zijn plek in de geschiedenis van de strip. Toch kleeft er meer strip aan van Straaten. Hij krijgt de landelijke Stripschapsprijs (1983) niet voor niets voor zijn gehele oeuvre. Met name in enkele politieke satires weet hij feitelijk cartoons te combineren tot een stripverhaal dat, hoewel volledig geënt op de politieke actualiteit van zo’n dertig tot veertig jaar geleden, nog altijd een genot is om te lezen. Het zijn tijdloze, meesterlijke politieke parodieën. Het album De kruistocht van Dries de Betonne (1981) doet wellicht iets meer gedateerd aan, omdat het vooral een terugblik is op regeringsperiode Dries van Acht als premier. Maar de dorpse weergave van de Nederlandse politiek in Bij ons in het dorp (1977) en de gangsterverbeelding in De Janboel – Een gezellige gangstergeschiedenis (1986), zijn zulke fantastische sfeertekeningen in woord en beeld dat precieze kennis van het toen recente nieuws, waarnaar wordt verwezen, niet eens nodig is om van het werk te kunnen genieten. Van Straatens favoriete onderwerpen, de politiek en het menselijke tekort, komen hier meesterlijk samen.

Jan Kruis

Boekenpost 148 prod LR 170Het nieuwe jaar is nog geen drie weken oud of de Nederlandse strip lijdt een tweede groot verlies. Jan Kruis (Rotterdam, 1933) overlijdt op 19 januari na een langdurige ziekte in zijn woonplaats Mantinge. Net als Peter van Straaten kan het oeuvre van Jan Kruis bogen op een stripcreatie die ongekend succes heeft, maar in het geval van Kruis kan de naam van zijn strip bij de gemiddelde Nederlander misschien op nog wel meer herkenning rekenen dan zijn eigen naam. Jan, Jans en de kinderen is de familiestrip in optima forma; voor families over een familie: het gezin Tromp. Overigens losjes, maar met enkele feitelijke overeenkomstenwel duidelijk, gebaseerd op het gezin van Jan Kruis zelf. Deze één-paginagagstrip verschijnt in 1970 voor het eerst in het weekblad Libelle en staat er nog altijd in, zij het dat het werk al vanaf 1999 door een collectief onder de naam Studio Jan Kruis wordt verzorgd. In dit tijdschrift voor dames slaat deze strip over een gezin met kinderen (in eerste instantie twee dochters, ruim twee decennia later nog een mannelijke nakomer) direct aan. Ook hierbij draait het om herkenbaarheid. Het stripgezin lijkt als twee druppels water op de situatie van de lezeressen van Libelle. Met een werkende vader en een thuisblijvende, zorgzame moeder, die als ouders het nodige hebben te stellen met hun dochters en ook de huisdieren, die actief deel uitmaken van de familie en zo nu en dan hun mening over de tweevoeters geven. Met name de rode kater fungeert als observator en commentator. Zelf lijdt hij overigens erg onder het feit dat hij na een bezoek aan een dierenarts als een je-weet-wel-kater door het leven moet. Jan. Jans en de kinderen fungeert tegelijk als graadmeter en een soort kompas voor de vele vrouwelijke lezers en hun gezin, meegolvend op de veranderende tijden blijft de strip enerzijds een portret van een knus huiselijk tafereel en anderzijds een reflectie van een maatschappij in beweging. Ook bij de familie Tromp worden de bakens verzet; al dan niet via een uitgebreid aantal bijfiguren komen zaken als medelanders, feminisme (Jans gaat in de politiek) en transgenderisme voorbij en hun kijk op het leven moge een voorbeeld zijn voor allen. Natuurlijk kijkt pa soms eerst nogal vreemd op en weet niet altijd precies hoe te reageren, maar moeder is de stem der rede. En is dat niet hoe het ook daadwerkelijk bij ons thuis gaat? Uiteindelijk zijn Jan en Jans niet politiek correct, maar vooral aardige en nette mensen. Wat misschien nog het meest de waarde van het geesteskind van Jan Kruis tekent, is dat deze stripreeks over ouders en hun kinderen uit een blad voor moeders niettemin een strip voor alle leeftijden mag heten. Hoe logisch het ook is dat moeders ermee weglopen, ook de andere gezinsleden lezen de serie graag. De albums gaan in een gezin vaak van hand tot hand, dwars door de leeftijdsgrenzen heen, en worden niet zelden daadwerkelijk stukgelezen. Met het overlijden van Jan Kruis zijn veel Nederlandse gezinnen een oude bekende verloren. Hij leeft voort in wat hij achterlaat.

Blik op de toekomst

Gelukkig kent de wereld van de strip niet alleen verlies. Nieuwe stripmakers staan op en oude helden zijn op papier onsterfelijk. De fondslijsten van de uitgevers beloven voor 2017 veel goeds. Naast nieuw werk van jonge stripmakers zijn dat ook de nodige oudere reeksen die opnieuw worden uitgegeven. Niet zelden in mooie hardcover-bundelingen, zoals de realistische piratenstrip Roodbaard op deze manier bij uitgeverij Sherpa aan een succesvol tweede leven is begonnen. Of in speciale edities,
voorzien van veel achtergrondinformatie. Zo gaan uitgevers Arboris en Hauwaerts alle avonturen van de serie Brammetje Bram bundelen. Deze komische piratenstrip van Vlaming Eddy Ryssack ziet in 1970 het levenslicht en beslaat uiteindelijk vijftien lange avonturen en zo’n dertig korte verhalen. Een flink deel daarvan is nooit eerder (in het
Nederlands) gepubliceerd. Een oudgediende die een nieuw leven is begonnen heet Tex Willer, een spaghettiwestern op papier die in de jaren zeventig van de vorige eeuw Boekenpost 148 prod LR 169in goedkope zwart-wituitgaven werd uitgegeven en inmiddels een heuse cultstatus heeft bereikt. Uitgever Hum is vorig jaar gestart met het uitbrengen van nieuwe avonturen en zet die beweging in 2017 door. Tot slot is de verwachting voor dit jaar hooggespannen omdat het 37ste album van Asterix voor oktober is aangekondigd. Het is al het derde album voor het duo Conrad en Ferri, dat de reeks heeft overgenomen nadat Albert Uderzo (inmiddels al 90 jaar) met pensioen ging, maar een nieuw avontuur van de Galliër blijft een gebeurtenis van belang. Verder mag de stripliefhebber die van het zilveren doek houdt ook een vol jaar verwachten. Om te beginnen staan er – bijna onontkoombaar – weer een aantal verfilmingen van Amerikaanse comics op stapel. Met onder andere bekende succesnummers als Spiderman, Wolverine en Thor, maar ook met enkele minder voor de hand liggende titels als Wilson. Geen superheld, maar een graphic novel-creatie van Daniel Clowes en een gagstrip over een grumpy old man. Toch is het niet alleen de Verenigde Staten wat de klok slaat. De Franse film laat ook van zich horen met een filmversie van de stripreeks Alleen en twee Robbedoes-verfilmingen. In oktober komt een film rond het spin-off-personage Kleine Robbe uit en de opnames voor een Robbedoes en Kwabbernoot-film met echte acteurs zijn inmiddels begonnen. Al is die film niet eerder dan in 2018 in de bioscoop te zien.

Waar grote Robbedoes spannende avonturen beleeft,
verhaalt Kleine Robbe de humoristische perikelen tijdens de basisschoolleeftijd.

 

 

Twitter

Social media

twitterFacebook

Contact

Stip Media

Louise de Colignystraat 15 

1814 JA Alkmaar

+3172 531 49 78

info@boekenpost.nl