Boekverbranders

Door Wim Huijser

Van een grote Nederlandse uitgeverij ontving ik een berichtje dat ze kortgeleden de klassieker Fahrenheit 451 van Ray Bradbury hadden geacquireerd, waarvan C. Buddingh’ in 1960 de Nederlandse vertaling verzorgde. De schrijver-vertaler zelf had Het Spectrum de futuristische roman onder de aandacht gebracht.

De actuele vraag was nu of deze vertaling zevenenvijftig jaar later nog bruikbaar is voor een heruitgave. Er moeten er indertijd duizenden van zijn gedrukt. Alleen als Prisma-boek beleefde het al vier drukken. Je zou dus verwachten dat de titel met een paar muisklikken op internet vindbaar is. Dat blijkt echter niet het geval, en zodoende kwam de redacteur vertaalde fictie uiteindelijk bij Buddingh’s biograaf terecht. Natuurlijk was mijn eerste reactie dat hij niet goed had gezocht, want wat is er op internet nu níet terug te vinden? Daar komt bij dat het boek in 2003 nog was uitgegeven door Ambo/Anthos in de reeks Flamingo Film Klassiekers. Van die uitgave heb ik zelf een exemplaar in de kast staan.


Dus sloeg ik meteen aan het googelen. Ik stroopte heel bol.com en boekwinkeltjes.nl af. De ene na de andere vertaling kwam in beeld: Duitstalig, Italiaans, Spaans, als ebook, graphic novel en Readers Guide, alles onder dezelfde titel. Af toe dacht ik beet te hebben, maar bleek het toch weer niet leverbaar te zijn. Ook een uitgave uit 2008 in de reeks Vantoen.nu bleek niet meer te koop. Het boek leek in de Nederlandse vertaling compleet van de aardbodem verdwenen. En dat is op zijn minst curieus, want het gaat in deze visionaire roman, waarmee de Amerikaanse schrijver in 1953 de zogenaamde pulpwereld een literair aanzien had gegeven, om een even intrigerend als onheilspellend gegeven.

Bradbury schetst een maatschappij waarin literatuur uit den boze is, kritische gedachten worden onderdrukt en intellectuelen als gemarginaliseerde figuren weggezet. Door de wildgroei aan elektronisch massavermaak, is de mens geëvolueerd tot een wezen dat geen behoefte meer heeft aan verhalen, filosofie en geschiedenis. Het leven draait enkel nog om informatie als snelle hap. Hoofdpersoon Guy Montag is belast met het verbranden van boeken, maar komt in het apocalyptische slot van het verhaal tot het nieuwe inzicht dat de zon en de tijd altijd voort branden. ‘We zullen ons vandaag enkel op pad begeven en naar de wereld kijken en naar de wijze waarop de wereld praat en zich beweegt’, zo herinnert Montag zich de volmaakte woorden uit de Bijbelboeken Prediker en Openbaringen, ‘tot we weten hoe hij er in werkelijkheid uitziet.’

Fahrenheit 451 verwijst onmiskenbaar naar de onderdrukking van gedachten en ideeën in de jaren vijftig in de Verenigde Staten, het verbranden van boeken in nazi-Duitsland en de verschrikking van de atoombom. Thema’s die de kijk op de wereld begin jaren vijftig somber kleurden. Buddingh’ overleed in 1985; Bradbury pas in 2012. Het beeld van de informatieconsumptie is ruim zestig jaar later actueler dan ooit, maar zowel de schrijver als de vertaler hadden zich moeilijk een voorstelling kunnen maken van de vlucht die de huidige supersnelle media hebben genomen. Laat staan wat ons nog te wachten staat. Maar Bradbury – op dat moment zelf nog a budding author – wist wat snel communiceren was. Zijn roman had hij in een tijdsbestek van niet meer dan 49 uur geschreven op een huurtypemachine. Kom daar nog maar eens om.

Godzijdank is boekverbrander Guy Montag een fictieve figuur gebleven. Maar voorzichtigheid blijft geboden, want er lopen genoeg Maurice de Hond-types rond die elk boek zo snel mogelijk willen inwisselen voor een device. Al helemaal in onderwijskringen. Laat ik het erop houden dat de Nederlandse vertaling van Fahrenheit 451 door niemand is verbrand, maar dat het zo is dat geen van de kopers er afstand van heeft willen doen. Ze staan gewoon in de kast. Een geruststellende gedachte.

Citaat
‘Er lopen genoeg Maurice de Hond-types rond die elk boek zo snel mogelijk willen inwisselen voor een device’

Twitter

Social media

twitterFacebook

Contact

Stip Media

Louise de Colignystraat 15 

1814 JA Alkmaar

+3172 531 49 78

info@boekenpost.nl